Nieuws

Grotere kans op aanvalsvrijheid na epilepsiechirurgie

vrijdag, 3 februari 2017

Of epilepsiechirurgie succesvol is, hangt er onder andere vanaf of het gebied waar de epilepsie ontstaat, volledig verwijderd kan worden. Daarom is het goed nieuws dat Hoog Frequente Oscillaties (HFOs) – snelle trillinkjes die zichtbaar zijn op het EEG – de epilepsiehaard nog nauwkeuriger in beeld lijken te brengen. Maar of HFOs inderdaad zo’n belangrijke rol kunnen spelen in de praktijk, moet nog wel wetenschappelijk worden aangetoond. Maryse van ’t Klooster wijdde haar promotieonderzoek aan dit onderwerp.

vlnr: Dr. Maeike Zijlmans (neuroloog, SEIN/UMCU), Dr. Geertjan Huiskamp (fysicus, UMCU), Maryse van 't Klooster, Prof. Dr. Kees Braun (kinderneuroloog, UMCU).

Een weergave van hersensignalen zoals die te zien zijn door middel van het invasieve EEG. Helemaal bovenaan de epileptische pieken, in het midden de ripples, onderaan de fast ripples.

Epilepsiechirurgie is alleen mogelijk als de aanvallen ontstaan in een afgebakend gebied van de hersenen. Hoe nauwkeuriger de epilepsiehaard gelokaliseerd kan worden, hoe groter de kans op aanvalsvrijheid na de operatie. Niet alleen wordt vooraf gekeken waar de epilepsiehaard zich bevindt, ook tijdens de operatie zelf. Dit laatste is nauwkeuriger. Nadat er een ‘luikje’ in de schedel gemaakt is, wordt er een matje met elektroden op de hersenen gelegd. Zo kan de hersenactiviteit worden gemeten. De epileptische ‘pieken’ die dan op het EEG te zien zijn, geven nog gedetailleerder de epilepsiehaard aan. Het gaat in dit geval dus om een invasief EEG. Zo wordt tijdens de operatie bepaald of nog iets meer hersenweefsel moet worden weggehaald of niet. 

Tot nu toe werd er alleen naar de epileptische ‘pieken’ gekeken. Maar inmiddels is de techniek zover dat in het EEG ook HFOs kunnen worden uitgelezen. Je zou dit snelle trillinkjes kunnen noemen. (Ter vergelijking: de epileptische ‘pieken’ hebben een frequentie onder de 80 Hertz, de HFOs hebben een frequentie van 80 tot 500 Hertz). Deze HFOs lijken nóg beter aan te geven waar het epileptische weefsel zich precies bevindt. 

Verband HFOs en epileptische aanvallen

Promovenda Maryse van ’t Klooster deed hier onderzoek naar op de afdeling Klinische Neurofysiologie van het Universitair Medisch Centrum Utrecht. Als technisch geneeskundige is Maryse gespecialiseerd in het analyseren van hersensignalen . Maryse: “Eerst heb ik gekeken naar gegevens van patiënten die al geopereerd zijn. Bij deze patiënten zijn tijdens de operatie alleen de epileptische pieken in de gaten gehouden. Ik heb achteraf ook de HFOs in hetzelfde EEG van deze mensen bestudeerd. Je kunt de HFOs opsplitsen in ripples (80-250 Hz) en fast ripples (250-500 Hz). Bij patiënten die na de operatie nog aanvallen hadden – bij wie de operatie dus niet volledig geslaagd was – zagen we nog fast rippeles in hun EEG. Hiermee is het verband tussen de HFOs en epileptische aanvallen aangetoond.”  

Minder kans op beschadiging

“Als we het analyseren van HFOs bij epilepsiechirurgie kunnen inzetten, is de kans op aanvalsvrijheid na de operatie dus waarschijnlijk groter. Nog een voordeel is dat je minder hersenweefsel hoeft weg te halen, waardoor je minder kans op beschadiging hebt. De epileptische pieken komen namelijk in een veel groter gebied voor dan de fast ripples. Maar natuurlijk moeten de voordelen van deze nieuwe methode eerst aangetoond worden.”

Onderzoek bij 78 epilepsiepatiënten

“Voor mijn promotieonderzoek heb ik een klinische studie opgezet. In eerste instantie willen we laten zien dat de methode met de HFOs net zo goed werkt als de methode met de pieken. Daarvoor doen we onderzoek bij 78 epilepsiepatiënten. Bij de ene helft van deze patiënten wordt tijdens de operatie naar de HFOs gekeken, bij de andere helft naar de epileptische pieken. Zo kunnen we de verschillen beoordelen. Inmiddels zijn er al zo’n 40 proefpersonen geopereerd. Maar het duurt nog even voordat het onderzoek kan worden afgerond. Want pas als de patiënt een jaar aanvalsvrij is gebleven, kun je vaststellen of de operatie succesvol is geweest. We verwachten eind 2018 de resultaten openbaar te kunnen maken. Vervolgens kan er een groter onderzoek worden opgezet. Om wetenschappelijk aan te tonen dat het gebruik van HFOs tot een grotere kans op aanvalsvrijheid leidt dan het gebruik van de epileptische pieken, moet er een studie worden uitgevoerd waar minstens 300 patiënten bij zijn betrokken. Als de HFOs in de toekomst daadwerkelijk op grote schaal bij epilepsiechirurgie kunnen worden ingezet, dan is het onderzoek dat we nu doen, baanbrekend. Zo’n klinische studie is namelijk nog niet eerder gedaan.”

Maryse promoveerde aan het Universitair Medisch Centrum Utrecht (UMCU). Op het gebied van epilepsiechirurgie werkt SEIN nauw met het UMCU samen. Dr. Maeike Zijlmans, neuroloog en medewerker Research bij SEIN, was een van de copromotoren van Maryse.

Tekst: Conny Verweij 

Analyseren van HFOs

Het analyseren van HFOs in het EEG is zeer tijdrovend en vereist ervaring. Daarom is het voor effectief klinisch gebruik belangrijk om manieren te vinden om de analyse van HFOs gemakkelijker te maken. In haar proefschrift laat Maryse onder meer zien dat dit kan door HFOs uit te lokken met elektrische stimulatie van de hersenen. Ook oppert zij de mogelijkheid slimme software te ontwikkelen die de HFOs automatisch analyseert.  

vr porn