Slaapstoornissen

Klachten over een verstoorde slaap komen vaak voor. Dit kan in verschillende mate gevolgen hebben voor het functioneren overdag. Klachten zoals vermoeidheid, slaperigheid, prikkelbaarheid, verminderde concentratie en prestatie spelen hierbij een rol. Om de oorzaken en gevolgen van verschillende slaapstoornissen beter te begrijpen wordt er onderzoek gedaan. Het onderzoek binnen Slaap-Waakcentrum SEIN richt zich met name op narcolepsie.

De afgelopen jaren hebben we dankzij wetenschappelijk onderzoek veel geleerd over narcolepsie, met name over de behandeling van de symptomen. Toch zijn er ook nog veel vragen. Wat veroorzaakt deze aandoening precies? Kunnen we tot oorzakelijke behandelingen komen? Kunnen we het ontstaan in de kiem smoren of het ontstaan van narcolepsie voorkomen?

Via deze pagina is het mogelijk iets meer te weten te komen over het onderzoek naar narcolepsie dat op dit moment wordt verricht in Slaap-Waakcentrum SEIN in samenwerking met het LUMC. Wij doen onderzoek naar uiteenlopende aspecten van narcolepsie om de hierboven genoemde vragen te beantwoorden. De lopende onderzoeken zijn grofweg te verdelen in zes hoofdstromingen. Door te klikken op de afzonderlijke titels is meer informatie te vinden.

De onderzoeksleider is Gert Jan Lammers (neuroloog), die het team samen met Rolf Fronczek (neuroloog) aanstuurt. Andere teamleden: Pauline Amesz (onderzoeksverpleegkundige), Claire Donjacour (neuroloog), Esther Gieteling (neuroloog), Jari Gool (promovendus), Karin van Rijk (AIOS neurologie), Mojca van Schie (AIOS neurologie) en Mink Schinkelshoek (promovendus). 

Kijk voor meer informatie ook op:
https://www.lumc.nl/org/neurologie/research/slaaponderzoek/
https://www.lumc.nl/patientenzorg/ziektebeelden/narcolepsie/ 
https://www.lumc.nl/patientenzorg/expertisecentra-en-referentienetwerken/expertisecentra-zeldzame-aandoeningen/expertisecentrum-narcolepsie

neem contact op met:
SlaaponderzoekSSH@sein.nl 

Onderzoeksprojecten

/

Auto-immuniteit als de oorzaak van narcolepsie

Onderzoekers

G. J. Lammers (Gert Jan)
R. Fronczek (Rolf)
M. Schinkelshoek (Mink)

Titel onderzoek

Auto-immuniteit als de oorzaak van narcolepsie

Wat is het probleem?

Waarschijnlijk ontstaat narcolepsie doordat het afweersysteem het eigen lichaam aanvalt (auto-immuniteit). Daarbij raken de cellen beschadigd die de stof hypocretine aanmaken, dat zorgt voor een goed slaap-waakritme. Daarom is een belangrijk deel van ons onderzoek gericht op het afweersysteem.

Hoe gaan we het aanpakken?

Voor dit onderzoek worden verschillende technieken gebruikt, zoals calcium imaging en massa cytometrie. Middels deze technieken kunnen het precieze repertoire aan immuuncellen bij patiënten met narcolepsie en de manier waarop de auto-immuunreactie optreedt, mogelijk in kaart worden gebracht.

Wat hopen we te bereiken?

Door dit onderzoek doen we meer kennis over de ziekte op en kunnen we in de toekomst wellicht een manier vinden om de oorzaak van de ziekte ook echt te kunnen behandelen.

Resultaat 

Tijdens een eerste onderzoek hebben we gevonden dat de immuuncellen van een deel van de narcolepsiepatiënten een stukje van het Mexicaanse griepvirus herkennen. We hebben onderzocht of die immuuncellen wellicht ook de stof hypocretine aanvallen. Dat zou kunnen verklaren waarom het aantal narcolepsiepatiënten toenam nadat de Mexicaanse griep in 2009 uitbrak. De eerste resultaten wijzen erop dat de immuuncellen hypocretine níet aanvallen. We zijn nu bezig met nieuwe experimenten om onze eerste resultaten beter te kunnen begrijpen.

Met wie doen we dit onderzoek

Dit onderzoek wordt verricht in samenwerking met het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC), Universität Witten/Herdecke in Duitsland en het Inselspital Bern in Zwitserland.

Start/duur onderzoek

Deze onderzoekslijn is gestart in 2016.

Beeldvorming en vigilantie bij narcolepsie en idiopatische hypersomnie

Onderzoekers

G.J. Lammers (Gert Jan)
R. Fronczek (Rolf)
J. Gool (Jari)
M. van Schie (Mojca)

Titel onderzoek

Beeldvorming bij narcolepsie

Wat is het probleem?

Narcolepsie en idiopatische hypersomnie worden gekenmerkt door een diversiteit aan symptomen. De werkingsmechanismen in het brein onderliggend aan deze symptomen zijn nog grotendeels onbekend. 

Een belangrijk symptoom zijn de concentratieproblemen die patiënten dagelijks ondervinden. Door Aandachtsonderzoek is één van de speerpunten van SEIN-onderzoek naar narcolepsie, omdat de ervaren problemen grote gevolgen hebben op het dagelijks functioneren van patiënten.

Hoe gaan we het aanpakken?

Door MRI en EEG beeldvormingstechnieken te combineren, kunnen de hersengebieden die betrokken zijn bij de slaap-waakregulatie zeer precies in kaart worden gebracht en kan de activiteit over de tijd worden gevolgd. Dit geeft inzicht in het samenspel van hersenregio’s die betrokken zijn bij de symptomen en dus over de werkingsmechanismen van narcolepsie en idiopatische hyperomnie. Deelnemers aan het onderzoek voeren in de MRI scanner onder andere een aandachtstaak uit, om te kijken hoe goed zij zich kunnen concentreren en vooral ook om te kijken waardoor zij hun aandacht moeilijk vast kunnen houden. Door de testscores te linken aan de activatie in verschillende breinnetwerken krijgen we inzicht in de onderliggende oorzaak van de concentratieproblemen.

Wat hopen we te bereiken?

Met deze onderzoekslijn hopen we de hersenstructuren die verantwoordelijk zijn voor de problemen bij narcolepsie en idiopatische hypersomnie beter te leren begrijpen. Door de oorsprong van de klachten te ontrafelen kunnen we in de toekomst mogelijk betere behandelopties ontwikkelen.

Resultaat 

Uit het onderzoek is gebleken dat de hersenverbindingen bij patiënten met narcolepsie anders zijn opgebouwd. Deze verbindingen maken het normaal gesproken mogelijk dat verschillende hersengebieden op een juiste manier met elkaar kunnen communiceren. Data over de breinactiviteit tijdens rust, aandacht en slaap worden op dit moment geanalyseerd.

Met wie doen we dit onderzoek

Dit onderzoek is een samenwerking met Amsterdam UMC (locatie VUmc), het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) en Concordia University (Montreal, Canada).

Start/duur onderzoek

Het onderzoek is gestart in 2014. In 2019 is een nieuw grootschalig MRI onderzoek gestart waarbij de breinregulatie vergeleken wordt tussen patiënten met narcolepsie, idiopatische hypersomnie, gezonde proefpersonen en proefpersonen die slaap gedepriveerd zijn.

Metabolisme bij narcolepsie

Onderzoekers

G.J. Lammers (Gert Jan)
R. Fronczek (Rolf)
M. Schinkelshoek (Mink)

Titel onderzoek

Metabolisme bij narcolepsie

Wat is het probleem?

Gewichtstoename is een van de symptomen van narcolepsie. Hoe dat precies ontstaat, is niet helemaal duidelijk. Op dit moment proberen wij te achterhalen op welke manier narcolepsie kan leiden tot gewichtstoename.

Hoe gaan we het aanpakken?

In dit onderzoek gaan wij kijken naar de rol die de belangrijkste warmte-producent van ons lichaam, bruin vet, speelt bij narcolepsie en hoe dit type vet mogelijk bijdraagt aan de gewichtstoename bij patiënten met narcolepsie. Hiervoor zullen wij gebruik maken van speciale MRI- en PETscans.

Wat hopen we te bereiken?

Door de samenstelling van het bruine vet te vergelijken tussen patiënten met narcolepsie en gezonde proefpersonen, hopen wij meer inzicht te krijgen in de mechanismen achter de gewichtstoename die vaak gezien wordt bij patiënten met narcolepsie. Ook hopen we te zien of activatie van bruin vet een rol speelt bij de gewichtsafname die te zien is bij het gebruik van bepaalde medicijnen.

Resultaat

 

De afgelopen jaren hebben wij in onze onderzoeksgroep aangetoond dat patiënten met narcolepsie in gewicht toenemen. Ook is duidelijk geworden dat bepaalde medicijnen die gewichtstoename kunnen tegengaan. Resultaten over de exacte rol van bruin vet in dit proces zullen later worden toegevoegd.

Met wie doen we dit onderzoek

Het onderzoek is een samenwerking met het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC).

Start/duur onderzoek

Het onderzoek naar bruin vet bij narcolepsie start in 2019.

Autorijden, vigilantie en temperatuur

Onderzoekers

G.J. Lammers (Gert Jan)
R. Fronczek (Rolf)
B. Urbanus (Bram)

Titel onderzoek

Autorijden en temperatuur bij narcolepsie

Wat is het probleem?

Narcolepsie en idiopatische hypersomnie worden gekenmerkt door verhoogde slaperigheid overdag met onbehandeld, vaak aanzienlijke risico’s voor verkeersdeelname. Autobestuurders met narcolepsie zijn vanwege de risico's voor verkeersdeelname, die de extreme slaperigheid overdag met zich meebrengt, wettelijk verplicht een rijbewijskeuring te ondergaan.

Hoe gaan we het aanpakken?

Een rijbewijskeuring bestond tot voor kort uit een tijdrovende en dure test, de Maintenance of Wakefulness Test (MWT). We hebben onderzoek gedaan naar de bruikbaarheid van de MWT. Tegelijkertijd hebben we een goedkoper en eenvoudiger alternatief onderzocht: de Sustained Attention to Response Task (SART), een korte reactietijdtest van 4 minuten. We wilden daarnaast te weten komen hoe de rijprestatie van behandelde narcolepsie patiënten in een gestandaardiseerde snelwegrit zich verhoudt met die van gezonde proefpersonen. Tenslotte gaan we in toekomstig onderzoek op zoek naar een praktische oplossing om de rijprestatie van narcolepsie patiënten te verbeteren. Tijdens een lange, monotone autorit zetten veel narcolepsie patiënten de auto even aan de kant voor een dutje, of zetten de radio hard aan, doen het raam open, of… Uit eerdere onderzoeken blijkt dat iemand beter wakker kan blijven als de handen en voeten aanhoudend gekoeld worden. Wij zijn benieuwd of narcolepsie patiënten beter alert kunnen blijven tijdens het autorijden met een gekoeld stuur.

Wat hopen we te bereiken?

Door dit onderzoek uit te voeren hopen we meer inzicht te krijgen in de rijvaardigheid van patiënten met narcolepsie. Daarnaast proberen we betrouwbare testen op te zetten om de rijvaardigheid te kunnen toetsen zodat patiënten veiliger de weg op kunnen.

Resultaat 

Op dit moment is dit onderzoek in de afrondende fase. De bevindingen worden op dit moment beschreven in te publiceren artikelen.

Met wie doen we dit onderzoek

Dit onderzoek is een samenwerking met Universiteit Maastricht en het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.

Start/duur onderzoek

Deze onderzoekslijn is gestart in 2014.

School- en ouderbegeleiding kinderen met narcolepsie

Onderzoekers

G.J. Lammers (Gert Jan)
R. Fronczek (Rolf)
M. Schinkelshoek (Mink)
P. Amesz (Pauline)

Titel onderzoek

School- en ouderbegeleiding kinderen met narcolepsie

Wat is het probleem?

Als narcolepsie op de kinderleeftijd ontstaat heeft dat nog meer impact dan wanneer het later in het leven ontstaat. Kinderen moeten zich sociaal, emotioneel en cognitief nog ontwikkelen. Dit proces wordt verstoord door de beperkingen die de narcolepsie geeft. De onmogelijkheid om lang achtereen geconcentreerd en wakker te zijn belemmert de normale sociale omgang binnen het gezin en daarbuiten en daarmee het aanleren van sociale vaardigheden. Bovendien leidt het vaak tot prikkelbaarheid en woede uitbarstingen, wat het sociaal functioneren evenmin ten goede komt. Het zal duidelijk zijn dat dit probleem daarnaast het vermogen schoolse vaardigheden te verwerven beperkt. Ook de spierverslappingen bij emoties en de impact van akelige dan wel moeilijk van de realiteit te onderscheiden droomervaringen heeft een navenante impact op de sociaal-emotionele ontwikkeling.

Om deze kinderen met narcolepsie een zo goed mogelijk toekomstperspectief te geven, moeten niet slechts de kernuitingen van de narcolepsie behandeld worden, maar moet er daarnaast een situatie worden gecreëerd die een zo normaal mogelijke sociale, emotionele en cognitieve ontwikkeling faciliteert. Om de omvang van deze problemen in kaart te kunnen brengen en kinderen zo goed mogelijk te kunnen begeleiden, is binnen Slaap-Waakcentrum SEIN een schoolbegeleidingsteam opgericht (via het Landelijk Werkverband Onderwijs en Epilepsie (LWOE). Een gespecialiseerd verpleegkundige geeft uitgebreid voorlichting over al deze aspecten en uitingen aan de scholen en begeleid ook ouders hierin. Daarnaast wordt er gericht psychologische ondersteuning ingezet. Probleem is dat al deze extra inzet niet vergoed wordt door verzekeraars.

Hoe gaan we het aanpakken?

In de hoop dat bij aantonen van de meerwaarde van onze extra ondersteuning vergoeding en daarmee continuering van de extra inzet gegarandeerd kan worden, werd een vragenlijstonderzoek opgezet. De vragenlijsten inventariseren het algemeen welbevinden, de sociale en emotionele ontwikkeling, de schoolresultaten bij de kinderen en de tevredenheid over het functioneren van de ouders en leerkrachten. Zowel in ons centrum als in andere centra in het land waar kinderen met narcolepsie onder behandeling zijn, maar waarbij de extra ondersteuning niet wordt (of kan worden) geboden, werden de kinderen zelf en hun ouders en leerkrachten benaderd om mee te doen. De uitkomsten van de groep met extra begeleiding zullen vergeleken worden met die van de groep zonder begeleiding.

Wat hopen we te bereiken?

De hoop is dat aangetoond zal worden dat de geboden extra begeleiding inderdaad meerwaarde heeft en dat met de hulp van deze uitkomst de extra begeleiding ook in de toekomst gegarandeerd kan worden, zowel voor ons centrum als voor andere centra gespecialiseerd in de behandeling van kinderen met narcolepsie.

Resultaat

Op dit moment wordt het onderzoek uitgevoerd, resultaten zullen in een later stadium worden toegevoegd.

Met wie doen we dit onderzoek

Het onderzoek wordt uitgevoegd binnen het Landelijk Werkverband Onderwijs en Epilepsie (LWOE): www.lwoe.nl. 

Start/duur onderzoek

Het onderzoek is gestart in 2017 en we hopen het komende jaar de resultaten te kunnen presenteren.

 

Medicatieonderzoek

Onderzoekers

G.J. Lammers (Gert Jan)
R. Fronczek (Rolf)
M. Schinkelshoek (Mink)
P. Amesz (Pauline)
E. Gieteling (Esther)

Titel onderzoek

Medicatieonderzoek bij narcolepsie

Wat is het probleem?

Voor veel patiënten met narcolepsie is werkende medicatie gelukkig beschikbaar en kunnen de symptomen effectief worden ingeperkt. Voor een groep patiënten is dit echter niet of onvoldoende het geval. Daarom is het nodig om nieuwe behandelopties te ontwikkelen die mogelijk effectiever en beter werken.

Hoe gaan we het aanpakken?

Binnen SEIN onderzoeken wij het effect van nieuwe medicijnen op de belangrijkste symptomen van narcolepsie, vaak in samenwerking met farmaceutische bedrijven. U kunt, als u daarvoor in aanmerking komt, meedoen met deze internationale onderzoeken. Gedurende deze onderzoeken worden onder andere de effectiviteit, tolerantie en veiligheid getest. Binnenkort start een nieuw onderzoek naar mogelijke behandeling van narcolepsie met opiaten. 

Wat hopen we te bereiken?

Door deze onderzoeken leveren wij een bijdrage aan de ontwikkeling van betere, effectievere medicijnen voor narcolepsie.

Resultaat

In het verleden zijn meerdere medicijnstudies met succes afgerond. Voorbeelden van onderzochte middelen zijn natriumoxybaat en pitolisant.

Met wie doen we dit onderzoek?

Dit onderzoek wordt in internationaal verband uitgevoerd. Hier zijn afwisselend per studie, verschillende slaap-waak expertisecentra bij betrokken.

Start/duur onderzoek

Dit type onderzoek wordt continue uitgevoerd.