Slaapstoornissen

Klachten over een verstoorde slaap komen vaak voor. Dit kan in verschillende mate gevolgen hebben voor het functioneren overdag. Klachten zoals vermoeidheid, slaperigheid, prikkelbaarheid, verminderde concentratie en prestatie spelen hierbij een rol. Om de oorzaken en gevolgen van verschillende slaapstoornissen beter te begrijpen wordt er onderzoek gedaan. Het onderzoek binnen Slaap-Waakcentrum SEIN richt zich met name op narcolepsie.

De onderzoeksleider is Gert Jan Lammers, samen met Rolf Fronczek aangestuurd. Andere teamleden: Pauline Amesz, Mink Schinkelshoek, Jari Gool, Claire Donjacour, Esther Gieteling, Mojca van Schie en Dan Pardi. 

Kijk voor meer informatie ook op:
https://www.lumc.nl/org/neurologie/research/slaaponderzoek/
https://www.lumc.nl/patientenzorg/ziektebeelden/narcolepsie/ 

neem contact op met:
SlaaponderzoekSSH@sein.nl 

Onderzoeksprojecten

/

Verhoogde slaapneiging overdag

Onderzoeker

G. J. Lammers

Titel onderzoek

Verhoogde slaapneiging overdag

Wat is het probleem?

Het is vaak niet makkelijk uit te maken of een verhoogde slaapneiging overdag veroorzaakt wordt door een aandoening, door verkeerde slaap-waakgewoontes of door een combinatie van beide. Verder is van de meeste hypersomnieën (aandoeningen gekenmerkt door een verhoogde slaapneiging overdag) de oorzaak niet bekend.

Hoe gaan we het aanpakken?

In omvang is dit onderzoeksproject verreweg de grootste en breedste: Vragen die aan bod komen op het gebied van een verhoogde slaapneiging overdag zijn:  

  • Wat is het?
  • Hoe meet je het? 
  • Wanneer wordt het veroorzaakt door een aandoening? 
  • Wanneer wordt het veroorzaakt door een verkeerde levensstijl?

Als onderdeel van de vraagstelling wat een verhoogde slaapneiging overdag is, wordt breder gekeken dan naar de slaap zelf. Er wordt bijvoorbeeld onderzoek gedaan naar een associatie met een gestoorde ‘waak’ hetgeen zich onder andere kan uiten in een probleem met (volgehouden) aandacht en afwijkende huidtemperatuurprofielen. Er wordt wat deze aspecten betreft onderzoek gedaan naar functionele correlaten met behulp van computertaken en Functionele Magnetische Resonantie Imaging (fMRI) onderzoek. Deelonderzoeken binnen dit onderzoeksproject zijn:

Rijvaardigheidstest
Het ontwikkelen en valideren van een test die betrouwbaar voorspelt of iemand die aan een verhoogde slaapneiging overdag lijdt veilig kan autorijden.

Relatie gestoorde slaap en metabole veranderingen
De relatie tussen gestoorde slaap(regulatie) en metabole veranderingen die bijvoorbeeld tot obesitas kunnen leiden worden onderzocht.

Narcolepsie
In samenwerking met de afdeling immunohematologie van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) wordt er bij specifieke aandoeningen die leiden tot een verhoogde slaapneiging overdag, zoals narcolepsie,  basaal onderzoek verricht naar de oorzaak. Vraagstellingen zijn: hoe ontstaat het, is het een autoimmuun aandoening? Zo, ja waar is de immunologische reactie dan tegen gericht? Kan er een relatie met het griep virus zijn of vaccinatie daartegen?

Narcolepsie medicijn onderzoek
SEIN werkt ook mee aan grote internationale onderzoeken naar de effecten van nieuw ontwikkelde medicijnen op de klachten van een verhoogde slaapneiging bij narcolepsie en bij patiënten die ondanks adequate behandeling van Obstructief SlaapApneu Syndroom (OSAS) nog ernstige restklachten van een verhoogde slaapneiging houden. Veder testen we momenteel de effecten en veiligheid van het middel natrium oxybaat (Xyrem ®) bij kinderen die aan narcolepsie lijden. Tenslotte zal binnenkort een onderzoek naar de effecten van het middel Pitolisant bij kinderen met narcolepsie onderzocht gaan worden.

Wat hopen we te bereiken?

We hopen duidelijke antwoorden te krijgen op de hierboven geformuleerde vragen.

Resultaat 

De resultaten van de verschillende onderzoeken verwachten we tussen eind 2016 en begin 2018.

Met wie doen we dit onderzoek

SEIN werkt voor deze onderzoeken samen met het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC), het Nederlands Herseninstituut, de Slaap & Cognitiegroep van het VU Medisch Centrum en Kempenhaeghe.
Internationale samenwerking is er met name binnen het Europese Narcolepsie Netwerk (European Narcolepsy Network, EU-NN)

De effecten op epilepsie van behandeling van de bij die patient gevonden slaapstoornis.

Onderzoeker

G. J. Lammers 

Titel onderzoek

De effecten op epilepsie van behandeling van de bij die patient gevonden slaapstoornis.

Wat is het probleem?

Slaapstoornissen verergeren epilepsie of kunnen zelfs latente epilepsie tevoorschijn brengen. Het in kaart brengen  van slaapstoornissen is daarom van belang. Uit individuele gevallen is bekend dat behandeling van de slaapstoornis de ernst van de epilepsie kan verminderen of de epilepsie laten verdwijnen. Systematisch onderzoek hiernaar is nooit verricht.

Hoe gaan we het aanpakken?

  1. Een vragenlijstonderzoek naar het  voorkomen van slaapstoornissen bij volwassenen en kinderen met epilepsie, eerst binnen de SEIN populatie (afgerond) en nu binnen de populatie van algemene neurologische en pediatrische afdelingen in den lande.
  2. Bijkomende slaapstoornissen behandelen, met name het slaap apneu syndroom, en nagaan of dit leidt tot een verbetering van de epilepsie en het welbevinden.

Wat hopen we te bereiken?

Goede behandeling van de slaapstoornis, waarvoor het SEIN slaapcentrum bij uitstek geschikt is, teneinde daarmee ook de epilepsie behandeling te verbeteren.

Resultaat

Het eerste deel is afgerond. De belangrijkste uitkomsten:: de prevalentie van slaapstoornissen is in de SEIN populatie (3e lijns kliniek) voor volwassenen met epilepsie ca. twee maal zo hoog als bij de normale controlegroep; voor kinderen in de leeftijd 4-10 jaar is dit een factor twaalf! Uit de lopende onderzoeken naar de prevalentie in de 2e lijn en het therapie onderzoek zijn nog geen conclusies bekend.

Met wie doen we dit onderzoek?

Thea Gutter MSc, als PhD student. Zij heeft reeds drie publicaties afgerond in dit onderwerp. Samen met de drie nog geplande publicaties dient dit te leiden tot een academische promotie (Prof. dr. O. Brouwer, Groningen)

Start/duur onderzoek

Start onderzoek: begin 2012
Duur onderzoek: tot en met begin 2017

Restless Legs Syndroom (RLS)

Onderzoeker

G. J. Lammers

Titel onderzoek

Restless Legs Syndroom (RLS)

Wat is het probleem?

Het is niet bekend waarom de klachten met name voorkomen in de avond en nacht en waarom er een associatie is met periodieke beenbewegingen in de nacht.

Hoe gaan we het aanpakken?

Bij een groep mensen die lijden aan RLS en een groep gezonde personen zonder RLS werd overdag en ’s nachts de zogenaamde spinale prikkelbaarheid nagegaan met technieken als Hoffmann's reflex (H-reflex) metingen en Central Motor Conduction Times (CMCT).

Wat hopen we te bereiken?

Meer begrip van de aandoening en de hoop daarmee uiteindelijk tot betere behandelingsmogelijkheden te komen.

Resultaat 

De metingen zijn inmiddels afgerond. De analyses worden op dit moment verricht.

Met wie doen we dit onderzoek

Samen met de afdeling klinische neurofysiologie van het Leids Universitair Medisch Centrum (prof.  J. G. van Dijk)

Start/duur onderzoek

Start onderzoek: 2014
Duur onderzoek: Eind 2016

REMPET-2 studie

Onderzoeker

Mw. E.W. Gieteling

Titel onderzoek

REMPET-2 studie

Dit onderzoek is nog niet gestart. Er is nog aanvullende financiering nodig alvorens het kan starten.

Wat is het probleem?

De ziekte van Parkinson is een progressieve, invaliderende ziekte. Deze is op dit moment redelijk te behandelen met symptomatische medicatie. Het is echter nog niet mogelijk om met medicatie het ontstaan van de ziekte te vertragen of te voorkómen. Deze medicijnen moeten nog ontwikkeld worden en zou je idealiter willen geven in het stadium dat patiënten nog geen symptomen hebben van de ziekte van Parkinson. Maar op dit moment kunnen we nog niet goed voorspellen welke mensen de ziekte van Parkinson zullen ontwikkelen, en die dus met deze medicijnen zouden moeten beginnen. 

Hoe gaan we het aanpakken?

REM Sleep Behavior Disorder (RBD) is een parasomnie waarbij mensen geen volledige spierverslapping meer hebben tijdens REM-slaap (droomslaap). Hierdoor kunnen ze (delen van) hun dromen gaan uitbeelden. Een (groot) deel van deze mensen zal in de toekomst de ziekte van Parkinson ontwikkelen. Deze studie bij mensen met idiopathische RBD (dat wil zeggen dat ze alleen last hebben van RBD en geen symptomen passend bij Parkinson) is er op gericht om te leren voorspellen wie van deze mensen in de toekomst de ziekte van Parkinson zal ontwikkelen. Dit door te kijken naar specifieke parameters van de slaap, FDG-PET scans en klinische symptomen.

Wat hopen we te bereiken?

Kunnen voorspellen welke mensen met RBD de ziekte van Parkinson zullen krijgen.

Resultaat 

Zal nog vele jaren op zich laten wachten.

Met wie doen we dit onderzoek:

Dit is een multicenter studie in Nederland en Duitsland, waar onder andere de afdelingen Neurologie en de Slaap Waakcentra van het Academisch Medisch Centrum Amsterdam, Universitair Medisch Centrum Groningen, Kempenhaeghe en SEIN aan deelnemen.

Start/duur onderzoek

Start onderzoek: oktober 2016

Duur onderzoek: 10 jaar